Make your own free website on Tripod.com
        TARÝH ÖNCESÝ ÇAÐLARDA ÝSTANBUL

                          GENEL BAKIÞ VE ÝLÝN ADININ KAYNAÐI:



I) TARÝH ÖNCESÝ ÇAÐLARDA  ÝSTANBUL’A GENEL BAKIÞ:

     Kýtalarý birleþtiren geçiþ yolu  üzerindeki konumu,Ýstanbul için her zaman belirleyici oldu.Her yönden göç ve istilalar, yeni buluþ, kavram ve yaþam biçimleri Ýstanbul’un kültürel potasýnda birleþiyor ve yeni bir biçimi aldýktan sonra baþka bölgelere aktarýlýyor.Bu bakýmdan Balkanlar, Doðu Avrupa, Anadolu ve Ege’nin tarih öncesi kültürlerini anlamada Ýstanbul büyük önem taþýr. Ýstanbul bölgesinin zengin doðal çevresi çaðlar boyunca deðiþmelere uðradý.
    Buzul Çaðlarý’nda  Marmara Denizi ile Karadeniz birer göl,Ýstanbul ve Çanakkale Boðazlarý ise birer vadidir.M.Ö. 16 000’lerden itibaren buzullarýn erime sürecine girmesiyle dünyada deniz ve yerlerin yükselmeye baþlamasý, bu bölgede de etkisini gösterir.Ege Denizi’nin yükselen sularý,Çanakkale ve Ýstanbul Boðazlarý’nýn sýð olmasý nedeniyle yaklaþýk 6 binli yýllarda Marmara’ya oradan da Karadeniz’e ulaþýr.Marmara ve Karadeniz göl durumundan çýkarak denize dönüþür.Kadýköy’de tarih öncesi yerleþim yeri olan Fikirtepe’de,tatlý ve acý su ile tuzlu su koþullarýnda yaþamýþ deniz hayvanlarýna ait örnekler Marmara’daki deðiþim kanýtlarýndan biridir. Marmara Bölgesi’nde tarih öncesi çaðlarda zaman zaman tektonik çökmeler ve deniz seviyesinde yükselmeler görülür.Bu nedenlere baðlý olarak tarih öncesi yerleþimlerin pek çoðu Marmara Denizi’nin altýnda kalmýþtýr.
   Ýstanbul bölgesi ile ilgili bilgilerimiz,kentin insan tarihinin uzak geçmiþi için taþýdýðý önemle orantýsýz olacak kadar azdýr ve Yarýmburgaz,Fikirtepe gibi münferit çalýþmalar dýþýnda Ýstanbul eski dönemlerine ait bilgilerimizin tümü, raslantýlar sonucu elde edilen verilere dayanmaktadýr.

II) ÝLÝN ADININ KAYNAÐI:
    “Plinius’a göre Ýstanbul’un bilinen en eski adý Lygos’tur.Bugünkü Sarayburnu yöresinde kurulduðu öne sürülen bu kent, Byzantion’un kuruluþuna deðin varlýðýný sürdürmüþtür.
    M.Ö.600’ta kurulan Byzantion Kenti’nin adý ise, koloni kurucusu, Trak kökenli Byzas’a dayanmaktýr.Byzas’ýn önderlik ettiði Megaralý göçmenler, yeni bir yurt aramak amacýyla Yunanistan’dan yola çýkmýþlar ve Sarayburnu yöresine yerleþerek burada kent kurmuþlardýr.Önderlerinin adýný vererek kente Byzas-Byzans dediler.Daha sonra bu ada, yer belirtmek amacýyla ‘-ion’ takýsý da eklendi ve kentin adý Byzantion olarak kullanýlmaya baþlandý.
    Roma Ýmparatoru Büyük Konstantinus’a deðin kent, ayný adla anýldý.M.S.II.y.y.da Byzantion’u ele geçiren Roma  Ýmparatoru Septimius Severus kente Antoneinia-Agusta Antanina adýný verdiyse de, bu ad uzun ömürlü olmadý.
   Ýmparator Konstantinus, hükümet merkezi olarak askeri, ticari ve ekonomik açýdan elveriþli yer olarak Byzantion’u seçti.Kentin Konstantinus’ca yeniden yapýmý  M.S. 324-330 arasýnda oldu ve 11 Mayýs 330’da büyük bir açýlýþ yapýldý ve Byzantionûn resmi adý Roma Nova-Nea Roma(Yeni Roma) olarak belirlendi.
   Ýmparator Konstinus’un ölümünden sonra, bu imparatorun onuruna, kente Konstantinopolis dendi.Ancak kent, uzun süre yalnýzca ‘Polis’ diye anýldý.Daha sonra ‘stin’(sten) takýsýnýn polis sözcüðünün baþýna gelmesiyle, kente  anlamýnda, Stanpolis adý kullanýlýr oldu.
     Haçlýlarýn Stinpolis(ya da Stenpolis) dedikleri kentin adý, zamanla Stinbol, Estanbul ve Esdanbul’a dönüþtü; Osmanlý’larda Ýstanbol ya da Ýslambol, Ýslanbul adýný benimsediler.

a- Bosfor (Ýstanbul Boðazý): Ýstanbul Boðazýnýn yaygýn adý olan Bosfor (Bosphorus) Yunanca’da “Ýnek Geçidi” (Boos: inek; Phorus: Geçit) anlamýna gelir. Bu ad, Yunan kaynaklarýnda Ýo söylencesi olarak geçen mitolojik bir söylenceden kaynaklanmaktadýr.
     Ýo, Argos Kralý Ýnakhos’un, Argos kentindeki Hera tapýnaðý rahibesidir. Günün birinde tanrý Zeus, Ýo’yu görür ve ona aþýk olur. Bunu öðrenen Zeus’un karýsý tanrýça Hera, büyük bir kýskançlýða kapýlýr. Karýsýnýn öfkesini bastýrmak isteyen Zeus’da, Ýo’yu beyaz bir ineðe dönüþtürür. Hera, ineðin kaçmasýný önlemek için baþýna dev gözlü Argos’u diker. Ancak, Zeus’un gönderdiði Hermes, Argos’u öldürür. Hera ise bu kez  Ýo’ya bir at sineði musallat eder. At sineðinden kurtulmak için diyar diyar gezen Ýo’nun Kafkasya’ya giderken geçtiði boðaza da Bosfor yani inek geçidi denir.”
b- Haliç (Altýn Boynuz): “ Ýlk çaðdaki adý Khrysokeras’týr ve bu Altýn Boynuz (Khryso: Altýn, Keras: Boynuz) anlamýna gelir.
Miletos’lu Hesykaos ise, bu adýn tanrý Zeus ile Ýo’nun kýzlarý Keroesa’dan kaynaklandýðýný öne sürmektedir. Bu ad mitolojideki bereket boynuzu ile iliþki kurularak verildiði de söylenmektedir.”
 
 


                                                                                              Copyright © 1999  Erkan Turaç